Wednesday, May 24, 2017

MUDA

MUDA

The Taj hotel group had invited Mr. Masai Imai from Japan to hold a workshop for its staff.

The staf were very skeptical - the hotel is doing excellent business, this person from Japan has no exposure to hotel industry - what exactly is he going to teach?

But everybody gathered as planned for the workshop in the conference hall sharp at 9 am.

Mr. Masai was introduced to them - a not so impressive personality, nor the English all that good; spoke as if he was first formulating each sentence in Japanese and then translating it into rather clumsy English.

"Good morning! Let's start work. I am told this is a workshop; but I see neither work nor shop.
So let's proceed where work is happening Let's start with the first room on the first floor."

Mr. Masai, followed by the senior management, the participants, the video camera crew trouped out of the conference room and proceeded to the destination.

That happened to be the laundry room of the hotel.
Mr. Masai entered the room and stood at the window, "beautiful view!" he said.

The staff knew it; they need not invite a Japanese consultant to tell them this!
"A room with such a beautiful view is being wasted as a laundry room. Shift the laundry to the basement and convert this into a guest room."

Aa Haa! Now nobody had ever thought about that!

The manager said, "Yes, it can be done."

"Then let's do it," Mr. Masai said.

"Yes sir, I will make a note of this and we will include it in the report on the workshop that will be prepared." Said the Manager

"Excuse me, but there is nothing to note down in this. Let's just do it,
just now." Mr. Masai.

"Just now?" Manager

"Yes, decide on a room on the ground floor/basement and shift the stuff out of this room right away. It should take a couple of hours, right?" asked Mr. Masai.

"Yes." Manager.

"Let's come back here just before lunch. By then all this stuff will have got shifted out and the room must be ready with the carpets, furniture etc. and from today you can start earning the few thousand that you charge your customers for a night."

"Ok, Sir." The manager had no option.

The next destination was the pantry. The group entered. At the entrance were two huge sinks full of plates to be washed.

Mr. Masai removed his jacket and started washing the plates.

"Sir, Please, what are you doing?" the manager didn't know what to say and what to do.

"Why, I am washing the plates", Mr. Masai.

"But sir, there is staff here to do that." Manager Mr. Masai continued
washing, "I think sink is for washing plates, there are stands here to keep the plates and the plates should go into the stands."

All the officials wondered - did they require a consultant to tell them this?

After finishing the job, Mr. Masai asked, "How many plates do you have?'
"Plenty, so that there should never be any shortage." answered the Manager.

Mr. Masai said, "We have a word in Japanese -'Muda'. Muda means delay, Muda means unnecessary spending. One lesson to be learned in this workshop is to avoid both. If you have plenty of plates, there will be delay in cleaning them up. The first step to correct this situation is to remove all the excess plates."

"Yes, we will say this in the report." Manager.

"No, wasting our time in writing the report is again an instance of 'Muda'.
We must pack the extra plates in a box right away and send these to whichever other section of Taj requires these. Throughout the workshop now we will find out where all we find this 'Muda' hidden."

And then at every spot and session, the staff eagerly awaited to find out Muda and learn how to avoid it.

On the last day, Mr. Masai told a story.

"A Japanese and an American, both fond of hunting, met in a jungle. They entered deep jungle and suddenly realized that they had run out of bullets.
Just then they heard a lion roaring. Both started running. But the Japanese took a short break to put on his sports shoes.
The American said, "What are you doing? We must first get to the car."

The Japanese responded, "No. I only have to ensure that I remain ahead of you."

All the participants engrossed in listening to the story, realized suddenly that the lion would stop after getting his victim!

"The lesson is: competition in today's world is so fierce, that it is important to stay ahead of other, even by just a couple of steps. And you have such a huge and naturally well endowed country. If you remember to curtail your production expenditure and give the best quality always, you will be miles ahead as compared to so many other countries in the world.", concluded Mr. Masai.

It is never late to learn...let us take out all the MUDA OUT OF OUR LIVES.

Thursday, December 8, 2016

The cobra and the carpenter...

The cobra and the carpenter...

As a carpenter went home after shutting down his workshop, a black poisonous cobra entered his workshop.
_The cobra was hungry and hoped to find its supper lurking somewhere within. It slithered from one end to another and accidentally bumped into a double-edged metal axe and got very slightly injured._
In anger and seeking revenge, the snake bit the axe with full force. What could a bite do to a metallic axe? Instead the cobra's mouth started bleeding.
_Out of fury and arrogance, the cobra tried its best to strangle and kill the object that was causing it pain by wrapping itself very tightly around the blades._
The next day when the carpenter opened the workshop, he found a seriously cut, dead cobra wrapped around the axe blades.
_The cobra died not because of someone else's fault but faced these consequences merely because of its own anger and wrath._
Sometimes when angry, we try to cause harm to others but as time passes by, we realise that we have caused more harm to ourselves.
_For a happy life, it's best we should learn to ignore and overlook some things, people, incidents, affairs and matters._
*It is not necessary that we show a reaction to everything. Step back and ask yourself if the matter is really worth responding or reacting to....."

Wednesday, July 6, 2016

મેડમ - માં

मिस आयशा एक छोटे से शहर के  प्राथमिक स्कूल में  कक्षा 5 की  शिक्षक थीं।

उनकी एक आदत थी कि वह कक्षा शुरू करने से पहले हमेशा "आई लव यू ऑल" बोला करतीं। मगर वह जानती थीं कि वह सच नहीं कहती । वह कक्षा के सभी बच्चों से उतना प्यार नहीं करती थीं।

कक्षा में एक ऐसा बच्चा था जो मिस आयशा को एक आंख नहीं भाता। उसका नाम तारिक था। तारिक मैली कुचेली स्थिति में  स्कूल आजाया करता है। उसके बाल खराब होते, जूतों के बन्ध खुले, शर्ट के कॉलर पर मेल के निशान। । । व्याख्यान के दौरान भी उसका ध्यान कहीं और होता।

मिस आयशा के डाँटने पर वह चौंक कर उन्हें देखता  तो लग जाता..मगर उसकी खाली खाली नज़रों से उन्हें साफ पता लगता रहता.कि तारिक शारीरिक रूप से कक्षा में उपस्थित होने के बावजूद भी मानसिक रूप से गायब हे.

धीरे  धीरे मिस आयशा को तारिक़ से नफरत सी होने लगी। क्लास में घुसते ही तारिक मिस आयशा की आलोचना का निशाना बनने लगता। सब बुराई उदाहरण तारिक के नाम पर किये जाते. बच्चे उस पर खिलखिला कर हंसते.और मिस आयशा उसको  अपमानित  कर के  संतोष प्राप्त करतीं।

तारिक ने हालांकि किसी बात का कभी कोई जवाब नहीं दिया था।
मिस आयशा को वह एक बेजान पत्थर की तरह लगता जिसके अंदर महसूस नाम की कोई चीज नहीं थी। प्रत्येक डांट, व्यंग्य और सजा के जवाब में वह बस अपनी भावनाओं से खाली नज़रों से उन्हें देखा करता और सिर झुका लेता । मिस आयशा को अब इससे गंभीर चिढ़ हो चुकी थी।

पहला सेमेस्टर समाप्त हो गया और रिपोर्ट बनाने का चरण आया तो मिस आयशा ने तारिक की प्रगति रिपोर्ट में यह सब बुरी बातें लिख मारी । प्रगति रिपोर्ट माता पिता को दिखाने से पहले हेड मिसटरेस के पास जाया करती थी। उन्होंने जब तारिक की रिपोर्ट देखी तो मिस आयशा को बुला लिया।

"मिस आयशा प्रगति रिपोर्ट में कुछ तो प्रगति भी लिखनी  चाहिए। आपने तो जो कुछ लिखा है इससे तारिक के पिता इससे बिल्कुल निराश हो जाएंगे।"

"मैं माफी माँगती  हूँ, लेकिन तारिक एक बिल्कुल ही अशिष्ट और निकम्मा बच्चा है । मुझे नहीं लगता कि मैं उसकी प्रगति के बारे में कुछ लिख सकती हूँ। "मिस आयशा घृणित लहजे में बोलकर वहां से उठ आईं।

हेड मिसटरेस ने एक अजीब हरकत की। उन्होंने चपरासी के  हाथ मिस आयशा की डेस्क पर तारिक की पिछले वर्षों की प्रगति रिपोर्ट रखवा दी ।

अगले दिन मिस आयशा ने कक्षा में प्रवेश किया तो रिपोर्ट पर नजर पड़ी। पलट कर देखा तो पता लगा कि यह तारिक की रिपोर्ट हैं।

"पिछली कक्षाओं में भी उसने निश्चय ही यही गुल खिलाए होंगे।" उन्होंने सोचा और कक्षा 3 की रिपोर्ट खोली।

रिपोर्ट में टिप्पणी पढ़कर उनकी आश्चर्य की कोई सीमा न रही जब उन्होंने देखा कि रिपोर्ट उसकी तारीफों से भरी पड़ी है।

"तारिक जैसा बुद्धिमान बच्चा मैंने आज तक नहीं देखा।" "बेहद संवेदनशील बच्चा है और अपने मित्रों और शिक्षक से बेहद लगाव रखता है।" "
अंतिम सेमेस्टर में भी तारिक ने प्रथम स्थान प्राप्त कर लिया  है। "

मिस आयशा ने अनिश्चित स्थिति में कक्षा 4 की रिपोर्ट खोली।" तारिक़ ने अपनी मां की बीमारी का बेहद प्रभाव लिया। .उसका  ध्यान पढ़ाई से हट रहा  है। "" तारिक की माँ को अंतिम चरण का  कैंसर हुआ है। । घर पर उसका और कोई ध्यान  रखनेवाला नहीं है.जिसका गहरा प्रभाव उसकी पढ़ाई पर पड़ा है। "
तारिक की  माँ मर चुकी है और इसके साथ ही तारिक के जीवन की रमक और रौनक  भी। । उसे बचाना होगा...इससे पहले कि  बहुत देर हो जाए। "

मिस आयशा के दिमाग पर भयानक बोझ तारी हो गया। कांपते हाथों से उन्होंने प्रगति रिपोर्ट बंद की । आंसू उनकी आँखों से एक के बाद एक गिरने लगे.

अगले दिन जब मिस आयशा कक्षा  में दाख़िल हुईं तो उन्होंने अपनी आदत  के अनुसार अपना पारंपरिक वाक्यांश "आई लव यू ऑल" दोहराया। मगर वह जानती थीं कि वह आज भी झूठ बोल रही हैं। क्योंकि इसी क्लास में बैठे एक उलझे  बालों वाले बच्चे तारिक़ के लिए जो प्यार वह आज अपने दिल में महसूस कर रही थीं..वह कक्षा में बैठे और किसी भी बच्चे से हो ही नहीं सकता  था । व्याख्यान के दौरान उन्होंने रोजाना  दिनचर्या की तरह एक सवाल तारिक पर दागा और हमेशा की तरह तारिक ने सिर झुका लिया। जब कुछ देर तक मिस आयशा से कोई डांट फटकार और सहपाठी सहयोगियों से हंसी की आवाज उसके कानों में न पड़ी तो उसने अचंभे में सिर उठाकर उनकी ओर देखा। अप्रत्याशित उनके माथे पर आज बल न थे, वह मुस्कुरा रही थीं। उन्होंने तारिक को अपने पास बुलाया और उसे सवाल का जवाब बताकर जबरन दोहराने के लिए कहा।
तारिक तीन चार बार के आग्रह के बाद अंतत:बोल ही पड़ा। इसके जवाब देते ही मिस आयशा ने न सिर्फ खुद खुशान्दाज़ होकर तालियाँ बजाईं बल्कि सभी से भी बजवायी..

फिर तो यह दिनचर्या बन गयी। मिस आयशा हर सवाल का जवाब  अपने आप बताती और फिर उसकी खूब सराहना तारीफ करतीं। प्रत्येक अच्छा उदाहरण तारिक के कारण दिया जाने लगा । धीरे-धीरे पुराना  तारिक सन्नाटे की कब्र फाड़ कर बाहर आ गया। अब मिस आयशा को सवाल के साथ जवाब बताने की जरूरत नहीं पड़ती। वह रोज बिला त्रुटि उत्तर देकर सभी को प्रभावित करता और नये  नए सवाल पूछ कर सबको हैरान भी। उसके बाल अब कुछ हद तक सुधरे  हुए होते, कपड़े भी काफी हद तक साफ होते जिन्हें शायद वह खुद धोने लगा था।

देखते ही देखते साल समाप्त हो गया और तारिक ने दूसरा स्थान हासिल कर लिया यानी दूसरी क्लास । विदाई समारोह में सभी बच्चे मिस आयशा के लिये सुंदर उपहार लेकर आए और मिस आयशा की  टेबल पर ढेर  लग गये ।

इन खूबसूरती से पैक हुए उपहार में एक पुराने अखबार में बद सलीके से पैक हुआ एक उपहार भी पड़ा था। बच्चे उसे देखकर हंस पड़े। किसी को जानने में देर न लगी कि उपहार के नाम पर ये तारिक लाया होगा।

मिस आयशा ने उपहार के इस छोटे से पहाड़ में से लपक कर उसे निकाला। खोलकर देखा तो उसके अंदर एक महिलाओं की इत्र की आधी इस्तेमाल की हुई  शीशी और एक हाथ में पहनने वाला एक बड़ा  सा कड़ा था जिसके ज्यादातर मोती झड़ चुके थे।

मिस आयशा ने चुपचाप इस इत्र को खुद पर छिड़का और हाथ में कंगन पहन लिया। बच्चे यह दृश्य देखकर हैरान रह गए। खुद तारिक भी।

आखिर तारिक से रहा न गया और मिस आयशा के पास आकर खड़ा हो गया। । कुछ देर बाद उसने अटक अटक कर मिस आयशा को बताया कि

"आज आप में से  मेरी माँ जैसी खुशबू आ रही है।"

समय पर लगाकर उड़ने लगा। दिन सप्ताह, सप्ताह महीने और महीने साल में बदलते भला कहां देर लगती है? मगर हर साल के अंत में मिस आयशा को तारिक़ से एक पत्र नियमित रूप से प्राप्त होता जिसमें लिखा होता कि "इस साल कई नए टीचर्स से मिला।। मगर आप जैसा कोई नहीं था।"

फिर तारिक का  स्कूल समाप्त हो गया और पत्रों  का सिलसिला भी।

कई साल आगे गुज़रे और मिस आयशा रिटायर हो गईं।

एक दिन उन्हें अपनी मेल में तारिक का पत्र मिला जिसमें लिखा था:
"इस महीने के अंत में मेरी शादी है और आपकी अलावा शादी की बात मैं  नहीं सोच सकता। एक और बात .. मैं जीवन में बहुत सारे लोगों से मिल चुका हूं।। आप जैसा कोई नहीं है.........डॉक्टर तारिक
 साथ ही विमान का आने जाने का  टिकट भी लिफाफे में मौजूद था। मिस आयशा खुद को हरगिज़ न रोक सकती थीं। उन्होंने अपने पति से अनुमति ली और वह दूसरे शहर के लिए रवाना हो गईं।

ऐन शादी के दिन जब वह शादी की जगह पहुंची तो थोड़ी लेट हो चुकी थीं। उन्हें लगा समारोह समाप्त हो चुका  होगा.. मगर यह देखकर उनके आश्चर्य की सीमा  न रही कि शहर के बड़े डॉ, बिजनेसमैन और यहां तक ​​कि वहां मौजूद निकाह पढाने वाले भी थक गये थे. कि आखिर कौन आना बाकी है...मगर तारिक समारोह में निकाह के  बजाय गेट की तरफ टकटकी लगाए उनके आने  का इंतजार कर  था।

फिर सबने देखा कि जैसे ही यह पुरानी  शिक्षक आयशा ने गेट से प्रवेश किया तारिक उनकी ओर लपका और उनका वह हाथ पकड़ा जिसमें उन्होंने अब तक वह सड़ा हुआ सा कंगन पहना हुआ था और उन्हें सीधा मंच पर ले गया।

माइक हाथ में पकड़ कर उसने कुछ यूं बोला  "दोस्तो आप सभी हमेशा मुझसे  मेरी माँ के बारे में पूछा करते थे और मैं आप सबसे वादा किया करता था कि जल्द ही आप सबको उनसे मिलाउंगा।।।........यह मेरी माँ हैं - ------------------------- "



!! प्रिय दोस्तों.... इस सुंदर कहानी को सिर्फ शिक्षक और शिष्य के रिश्ते के कारण  ही मत सोचिएगा । अपने आसपास देखें, तारिक जैसे कई फूल मुरझा रहे हैं जिन्हें आपका  जरा सा ध्यान, प्यार और स्नेह नया जीवन दे सकता  है..!

Saturday, May 7, 2016

1000 લખોટી

એક ખુબ મોટા ઉદ્યોગપતિ પોતાના કામમાં અતિ વ્યસ્ત રહેતા હતા.
ધંધાના વિકાસમાં એવા તો ઓતપ્રોત હતા કે પરિવારને પણ પુરતો સમય
આપી શકતા ન હતા. એક દિવસ ઓફીસ જતી વખતે કારમાં રેડીયો સાંભળતા હતા.
રેડીયો પર 75 વર્ષના કોઇ વૃધ્ધ માણસનો ઇન્ટરવ્યુ ચાલી રહ્યો. વૃધ્ધ માણસને પુછવામાં આવ્યુ કે આપે જીવનના 75 વર્ષ પૂર્ણ આનંદથી વિતાવ્યા છે,આપના પરિવારના બધા લોકોને ખુબ પ્રેમ અને સમય આપ્યો છે આવુ કેવી રીતે કરી શક્યા ? જવાબમાં વૃધ્ધે કહ્યુ , "
મારા પારિવારિક મજબુત સંબંધોનું કારણ છે મેં ભેગી કરેલી 1000 લખોટીઓ." ઇન્ટરવ્યુ લેનારો મુંઝાઇ ગયો. 1000 લખોટીઓ અને પરિવારને વળી શું સંબંધ ?
રેડીયો પર વાર્તાલાપ સાંભળી રહેલા ઉદ્યોગપતિને પણ આ
જાણવાની ઇચ્છા થઇ એટલે એણે ડ્રાઇવરને વોલ્યુમ વધારમા માટે કહ્યુ.
વૃધ્ધે પોતાની વાત આગળ વધારતા કહ્યુ , "
મારી યુવા અવસ્થામાં મને સંબંધો કરતા સંપતિ વધુ વહાલી હતી.
રાત-દિવસ હું સંપતિ કમાવા માટે જ દોડતો હતો. 55 વર્ષની ઉંમરે મને સમજ પડી કે માત્ર સંપતિ જ સર્વસ્વ નથી.મેં નક્કી કર્યુ કે હું જીવીશ
ત્યાં સુધી અઠવાડીયામાં એક દિવસ તો મારા પરિવાર સાથે મોજ
મસ્તીમાં વિતાવિશ.
સરેરાશ 75 વર્ષનું આયુષ્ય ગણીએ તો હવે મારી પાસે 1000 અઠવાડીયા હતા આથી મેં 1000 લખોટી ખરીદીને એક બરણીમાં ભરી દીધી.
દર અઠવાડીએ એક એક લખોટી તેમાંથી કાઢીને બહાર ફેંકી દેતો.
જેમ જેમ બરણી ખાલી થવા લાગી તેમ તેમ મને સમજાતું ગયુ કે મારા પરિવાર માટે મારી પાસે બહુ જ ઓછો સમય છે આથી હું વધુ સમય પરિવારને આપવા લાગ્યો. આજે મારી બરણીની છેલ્લી લખોટી પણ મેં ફેંકી દીધી. બરણી સાવ ખાલી છે પણ હું ખુશ છું કે આ લખોટીને રમતને કારણે હું પરિવારને પુરતો સમય આપી શક્યો.
હવેનો બધો જ બોનસ ટાઇમ પરિવારને જ આપવો છે."
વાત સાંભળી રહેલ ઉદ્યોગપતિની આંખ ભીની થઇ ગઇ કારણ કે એકનો એક દિકરો ઘણા સમયથી મેળામાં જવા માટે કહેતો હતો પણ એને મેળામાં લઇ જવાનો સમય નહોતો. રસ્તામાં એક સ્ટોર પાસે ગાડી ઉભી રખાવીને એણે
ડ્રાઇવરને કહ્યુ , " ભાઇ સ્ટોરમાં જઇને 1000 લખોટી લઇ આવ."
મિત્રો , સંપતિ આપણા માટે છે આપણે સંપતિ માટે નથી.સમય તો મર્યાદિત છે માત્ર સંપતિ કમાવા માટે નહી પરંતુ પરિવાર માટે પણ થોડો સમય અનામત રાખવો.
ચાલો આપણે પણ 1000 લખોટીની રમત રમીએ...

Friday, April 1, 2016

Kalyug - કળયુગ

એકવખત યુધિષ્ઠીર સિવાયના ચાર પાંડવો ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને મળવા માટે ગયા હતા. ચારે પાંડવોએ કળયુગમાં માણસ કેવી રીતે જીવતો હશે અને કળીયુગમાં કેવી સ્થિતી પ્રવર્તતી હશે એ જાણવાની ઇચ્છા બતાવી એટલે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ ચારે દિશાઓમાં એક એક બાણ છોડ્યુ અને પછી ચારે ભાઇઓને એ બાણ શોધી લાવવા માટે આજ્ઞા કરી.

અર્જુન જે દિશામાં બાણ લેવા ગયો ત્યાં એણે એક વિચિત્ર ઘટના જોઇ. એક કોયલ મધુર અવાજે ગીતો ગાતી હતી. અર્જુનના પગ થંભી ગયા એણે કોયલ તરફ જોયુ તો આશ્વર્યથી આંખો પહોળી થઇ ગઇ. મધુર કંઠે ગીતો ગાનારી કોયલ એક સસલાનું માંસ પણ ખાતી જતી હતી. સસલુ દર્દથી કણસતુ હતુ અને કોયલ ગીત ગાતા ગાતા એનું માંસ ખાતી હતી.

ભીમ જે દિશામાં બાણ લેવા ગયો ત્યાં એને પણ એક કૌતુક જોયુ. એક જગ્યાએ પાંચ કુવાઓ હતા. ચાર કુવાઓ પાણીથી ઉભરાતા હતા. આ ચારે કુવાની બરોબર વચ્ચે પાંચમો કુવો હતો જે સાવ ખાલી હતો. ભીમને એ ન સમજાણું કે ચાર કુવાઓ ઉભરાય છે તો વચ્ચેનો પાંચમો કુવો સાવ ખાલી કેમ છે ?

નકુલ જે દિશામાં બાણ લેવા ગયો હતો ત્યાં તેણે એક ગાયને બચ્ચાને જન્મ આપતા જોઇ. બચ્ચાને જન્મ આપ્યા બાદ ગાય એને ચાટવા લાગી. થોડીવારમાં બચ્ચાના શરીર પરની ગંદકી સાફ થઇ ગઇ આમછતા પણ ગાયે ચાટવાનું ચાલુ જ રાખ્યુ. હવે તો નાના બચ્ચાની કોમળ ચામડીમાંથી લોહી નીકળવા લાગ્યુ તો પણ ગાયે ચાટવાનું ચાલુ જ રાખ્યુ.

સહદેવ જે દિશામાં બાણ લેવા ગયા ત્યાં એમણે પણ એક આશ્વર્યજનક ઘટના જોઇ. કોઇ મોટા પર્વત પરથી શીલા નીચે પડી રહી હતી. નીચે ગબડતી આ શીલા રસ્તામાં આવતા નાના-મોટા પથ્થરો અને વૃક્ષોને ધરાશયી કરતી તળેટી તરફ આગળ વધી રહી હતી પણ એક નાનો છોડ વચ્ચે આવ્યો અને શીલા અટકી ગઇ.

ચારે પાંડવોએ પરત આવીને એમણે જોયેલી ઘટનાની વાત ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને કરી અને એનો મતલબ સમજાવવા વીનંતી કરી. ભગવાન શ્રીકૃષ્ણએ કહ્યુ કે '"આ ચારે ઘટના કળયુગમાં કેવી સ્થિતી હશે તે બતાવે છે. સાધુઓ કોયલની જેમ મીઠા અવાજે વાતો કરશે અને સસલા જેવા ભોળા અનુયાયીઓનું દર્દ દુર કરવાના બહાને એનું શોષણ કરશે. ચાર કુવાઓ પાણીથી ઉભરાતા હતા છતા બાજુમાં જ રહેલા કોરા કુવાને એક ટીપુ પાણી આપતા નહોતા એમ કળીયુગમાં અમીરોને ત્યાં સંપતિની રેલમછેલ હશે પણ એ એક પૈસો પણ આજુબાજુની જરૂરીયાતમંદ વ્યક્તિઓને નહી આપે. ગાયે એના બચ્ચાને ચાટી ચાટીને ચામડી પણ ઉતરડી નાંખી તેમ કળયુગમાં મા-બાપ પોતાના સંતાનોને જરુરથી વધારે લાડલડાવીને માયકાંગલા કરી નાંખશે અને પોતાના જ સંતાનોને હાની પહોંચાડશે. પર્વત પરથી પડતી શીલાની જેમ કળીયુગમાં માણસનું ચારિત્ર્ય પણ સતત નીચે પડતું રહેશે. નીચે પડતા આ ચારીત્ર્યને બીજુ કોઇ નહી અટકાવી શકે પણ જો માત્ર પ્રભુના આશરા રૂપી કે સત્સંગ રૂપી નાનો છોડ હશે તો એનાથી  ચારિત્ર્ય નીચે પડતું અટકી જશે."

ચારે પાંડવોને કળીયુગમાં કેવી સ્થિતી હશે તે બરોબર સમજાય ગયુ. તમને સમજાણું કે નહી ?

Sunday, March 13, 2016

Medicine

એક શ્રીમંત માણસને ઘરે જમણવાર ચાલી રહ્યો હતો. ખાસ મોટો પ્રસંગ નહોતો, નજીકના સંબંધીઓ અને મિત્રોને જ બોલાવ્યા હતા. હશે ચાલીસ-પચાસ જણ. યજમાન બધાને આગ્રહ કરી કરીને પીરસતા હતા અને મહેમાનો પણ જોઈએ કે ન જોઈએ, પોતાની થાળીઓ છલોછલ ભર્યે જતા હતા.

એ જ વખતે યજમાન બહેનનું ધ્યાન ગયું કે એક બાળકને એની માતા ધીમા અવાજે ધમકાવતી હતી. યજમાન બહેને ત્યાં જઈને કારણ પૂછ્યું, તો પેલી માતા કહે, ‘જુઓને બહેન ! આ ખાતો જ નથી. રોજ આવું જ કરે છે. હું તો આને જમાડવાથી તંગ આવી ગઈ છું. હવે તમે જ કહો, ધમકાવું નહીં તો શું કરું ?’
‘અરે ! એમાં એને ધમકાવવાની જરાય જરૂર નથી !’ પેલા યજમાન બહેન બોલ્યાં. પછી સામેની પંગતમાં બેઠેલા એક ભાઈ સામે હાથ કરીને કહ્યું, ‘આ અમારા મિત્ર ડૉક્ટર મહેતા છે ને, એ એવી સરસ દવા આપે છે કે તમારો બાબો તરત જ જમતો થઈ જશે. મારો દીકરો પણ પહેલા આવું જ કરતો હતો. ડૉ. મહેતાસાહેબની દવા પછી હવે એ બરાબર જમી લે છે. તમે પણ એમને બતાવોને ?’

પેલી સ્ત્રીએ ડૉક્ટર મહેતાની સામે જોઈને કહ્યું : ‘આવી જગ્યાએ તમને પૂછવા બદલ માફ કરજો, ડૉક્ટર સાહેબ ! પણ શું હું તમારા ક્લિનિક પર મારા બાબાને બતાવવા માટે લાવી શકું ખરી ? એને બિલકુલ ભૂખ જ નથી લાગતી !’
‘ચોક્કસ લાવી શકો, બહેન ! હું જમી લીધા પછી તમને મારું કાર્ડ આપીશ. એમાં લખેલ નંબર પર ફોન કરીને તમે જરૂર આવી શકશો.’ ડૉક્ટરે કહ્યું.

હવે બરાબર એ જ વખતે દસેક વરસની એક કામવાળી છોકરી, જે બધાના ગ્લાસમાં પાણી ભરતી હતી, એ આ વાત ધ્યાનથી સાંભળતી હતી. ડૉક્ટર જમીને હાથ ધોવા પેન્ટ્રીમાં ગયા ત્યારે જગ ભરવા માટે પેલી છોકરી પણ ત્યાં પહોંચી. ડૉક્ટરને એકલા જોઈ એણે પૂછ્યું : ‘ડૉક્ટરસાહેબ ! હું તમારી સાથે વાત કરી શકું ખરી ? તમને એક સવાલ પૂછી શકું ?’
‘બોલને બેટા ! તું શું કામ વાત ન કરી શકે ? એક શું બે સવાલ પૂછ !’ એકદમ લાગણીપૂર્વક ડૉક્ટરે જવાબ આપ્યો.
‘ડૉક્ટરસાહેબ ! મારે એક નાનો ભાઈ છે. હું, મારી મા અને મારો ભાઈ એમ અમે ત્રણ જ જણ ઘરમાં રહીએ છીએ. મારા બાપુ ગુજરી ગયા છે. મા બીમાર છે. હું કામ કરું છું એમાંથી અમારું પૂરું નથી થતું. એટલે હું એમ પૂછવા માગું છું કે શું ભૂખ લાગે જ નહીં એવી કોઈ દવા આવે છે ખરી ? એવી દવા હોય તો અમારે એ લેવી છે !’

ડૉક્ટર સ્તબ્ધ બનીને ઊભા રહી ગયા.

-Dr. I K Vijlivala
ડૉ.આઇ.કે.વીજળીવાળા

Thursday, February 25, 2016

Online Shopping

એક કોલેજીયન યુવક કોલેજમાં રજા હોવાથી આજે ઘરે હતો. યુવકના દાદાએ યુવકને કહ્યુ, " બેટા, મારે નવા ચશ્મા લેવાના છે તું મારી સાથે ચાલને ?" મોબાઇલ પર ચેટીંગ કરતા યુવકને દાદાની આ દરખાસ્ત ન ગમી. એમણે દાદાને કહ્યુ, " દાદાજી, જમાનાની સાથે હવે તમારી જાતને પણ બદલો અને આધુનિક ટેકનોલેજીનો ઉપયોગ કરતા થાવ. ચશ્મા ખરીદવા માટે હવે દુકાન સુધી લાંબા થવાની અને સમય બગાડવાની કોઇ જરૂર નથી."
દાદાએ આશ્વર્ય સાથે કહ્યુ, " શું વાત છે બેટા ? દુકાને ગયા વગર પણ ચશ્માની ખરીદી થઇ શકે ? " યુવાને જરા રુઆબ સાથે કહ્યુ, " દાદા, અહીંયા આવો, મારી બાજુમાં બેસો, હું તમને સમજાવુ. આ મોબાઇલ ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરીને તમે બધી જ વસ્તુઓ ઘરે બેઠા ખરીદી શકો છો. જુદી-જુદી ઓનલાઇન સેવા પુરી પાડતા ડીપાર્ટમેન્ટલ સ્ટોર પરથી તમે ખાલી ચશ્મા જ નહી. કરીયાણુ, કપડા, ઇલેક્ટ્રોનિક્સ આઇટમ બધુ જ ખરીદી શકો છો. હવે તમારી જુનવાણી પધ્ધતિને પડતી મુકો અને આ આધુનિક પધ્ધતિ અપનાવો એટલે તમે ઘરે બેઠા જરૂરીયાત મુજબની બધી જ વસ્તુઓ ખરીદી શકો."
દાદાએ યુવાન પૌત્રની બધી વાત ધ્યાનથી સાંભળી પછી હળવેકથી કહ્યુ, " બેટા, તારી વાત તો સાચી છે કે આ ઓનલાઇન ખરીદી કરવાથી આપણો સમય બચે છે અને થોડું ડીસ્કાઉન્ટ પણ મળે એટલે પૈસા પણ બચે. પણ સમય અને પૈસા બચાવવા જતા જેના વગર જીવવું મુશ્કેલ છે એવો માનવીય સંબંધ છુટી જાય છે એનું શું ? " યુવકને કંઇ ન સમજાયુ એટલે એણે દાદાને કહ્યુ, " તમે શું કહેવા માંગો છો એની કંઇ ખબર નથી પડતી."
દાદાએ યુવકના ખભે હાથ મુકતા કહ્યુ, " બેટા, હમણા થોડા દિવસ પહેલા હું બીમાર પડ્યો. રોજ શાકભાજી લેવા હું જતો પણ હું બીમાર પડ્યો એટલે તારા પપ્પા ગયેલા. શાકભાજીવાળાને મારી બીમારીની ખબર પડી તો એ સાંજે એમની દુકાન બંધ કરીને મારી ખબર કાઢવા માટે આપણી ઘરે આવેલો અને મારી પથારી પાસે બેસીને મને સાંત્વના આપેલી. થોડા વર્ષો પહેલા થોડો સમય આપણે નાણાકીય તંગીનો ભોગ બનેલા ત્યારે આપણા કરીયાણાવાળાએ આખા વર્ષનું કરીયાણું ઉધાર આપેલુ અને પૈસા આપવાની કોઇ ચિંતા ન કરતા એમ કહેલું. જ્યારે તું નાનો હતો ત્યારે હું તને સાથે લઇને એ કરીયાણાવાળાને ત્યાં ખરીદી કરવા માટે જતો. એ ઓછુ ભણેલો કરીયાણાવાળો હંમેશા હસતા હસતા તને ચોકલેટ કે પેંડો પણ આપતો અને ક્યારેય બીલમાં ચોકલેટ-પેંડાની રકમ ઉમેરતો નહોતો. "
યુવક એકધ્યાન થઇને દાદાની વાત સાંભળી રહ્યો હતો. દાદાએ વાત આગળ વધારી " બેટા, કાપડવાળાને ત્યાં ખરીદી કરવા જઇએ ત્યારે એકાદ બે ઓળખીતા માણસો મળી જ જતા અને એની સાથે વાત કરવાનો મોકો પણ મળી જતો. હૈયામાં ધરબાઇને ભરેલી કેટલીક વાતો ત્યાં સહજતાથી ઠલવાઇ જતી અને હૈયુ હળવું ફુલ થઇ જતું. જેને ત્યાંથી આપણે નીયમિત ખરીદીઓ કરતા એ બધા આપણા સુખના કે દુ:ખના પ્રસંગમાં ભાગીદાર થતા હતા. હવે મને જણાવ તારી ઓનલાઇન ખરીદીમાં આવી સુવિધા મળે ખરી ? "
યુવાન કોઇ જવાબ ન આપી શક્યો. બાળપણની કેટલીક ઘટનાઓ યુવકના માનસપટ પર ઉભરી આવી અને દાદાજીને એણે એટલું જ કહ્યુ, " ચાલો દાદાજી હું આપની સાથે આવુ આપણે ચશ્માવાળા ભાઇની દુકાને જઇને એમની ચા પી આવીએ અને તમારા ચશ્મા લઇ આવીએ. રસ્તામાં તમારા એકાદ બે ભાઇબંધો મળી જશે તો એને મળી પણ આવીએ."
મિત્રો, જરા વિચાર કરવાની જરૂર છે કે સમય અને પૈસા બચાવવાની દોડમાં આપણે માણસ મટીને મશીન તો નથી બની ગયા ને ? કારણકે જો મશીન બની જઇશું તો ગમે એટલા પૈસા બચાવ્યા હોય કે ગમે એટલો સમય બચાવ્યો હોય તો પણ સંબંધ વગર પૈસા અને સમયનું કરીશું શું ? ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ જરૂર કરીએ પણ માનવ સંપર્કો સાવ તુટી ન જાય એ પણ જરૂરી છે.